NAPOJE izotoniczne i energetyzujące, czyli napoje funkcjonalne

Konsultant: dr inż. Wojciech Kolanowski, Zakład Analizy i Oceny Jakości Żywienia, SGGW
5 komentarze
Autor: Katarzyna Szroeder-Dowjat

Rynek zalewają napoje izotoniczne i energetyczne, czyli opracowane naukowo tzw. napoje funkcjonalne. Są drogie i landrynkowe w smaku, ale ich picie należy do dobrego tonu. Czy picie napojów izotonicznych ze sklepu ma rzeczywiście sens?

Wodę tracimy nieustannie, nie tylko razem z moczem i pocąc się, ale także oddychając (400 ml). W upały, przy dużej wilgotności powietrza, podczas intensywnego wysiłku więcej jej wydalamy przez skórę. Ale pot to nie tylko woda. Jest słony, ponieważ zawiera sole mineralne w postaci elektrolitowej (jony potasowe, sodowe, chlorkowe, wapniowe, magnezowe). Biorą one udział w wielu ważnych procesach fizjologicznych, m.in. w przewodzeniu sygnałów nerwowych i skurczach mięśni, w tym mięśnia sercowego. Nadmierna utrata wody i elektrolitów może być groźna - przejawia się gwałtownym spadkiem wydolności fizycznej i narastającym znużeniem; może prowadzić do zasłabnięcia i utraty przytomności.

Napoje izotoniczne stworzone z myślą o sportowcach

Aby uzupełnić tracone z potem składniki, potrzebujemy więc wody z optymalną zawartością soli mineralnych. Optymalną, czyli o takim stężeniu składników, jakie mają płyny ustrojowe. Wbrew pozorom nie powinna to być woda wysoko zmineralizowana! Trenerzy ostrzegają przed piciem wysoko zmineralizowanej wody w trakcie treningów czy zawodów. Można ją pić dopiero po nich. Inaczej będzie chlupała w żołądku lub spowoduje kolkę. Dzieje się tak, ponieważ duże stężenie minerałów przeszkadza we wchłanianiu wody. Właśnie z myślą o szczególnych potrzebach sportowców zostały stworzone napoje izotoniczne. Ich nazwa pochodzi od słowa izotonia oznaczającego wyrównanie ciśnień.

Tajemnicze zjawisko osmozy

Płyny i wszystkie pokarmy wchłaniają się przede wszystkim w jelicie cienkim i częściowo w grubym. Jelito jest długą rurą wyścieloną błoną pokrytą wypustkami (kosmkami), które zwiększają jego powierzchnię. Dzięki temu naczynia krwionośne, gęsto oplatające jelito, mogą szybciej przechwytywać jego zawartość. Odbywa się to na zasadzie przenikania, czyli osmozy (przemieszczania się płynów przez półprzepuszczalną błonę komórkową).

Na skutek wytwarzającego się ciśnienia osmotycznego elektrolity (i wszystkie rozpuszczone składniki odżywcze) wędrują z jelita do krwi i z nią docierają do wszystkich komórek organizmu. Jeśli stężenie składników napoju jest równe stężeniu krwi, wówczas ciśnienie osmotyczne jest wyrównane (izotonia), a wchłanianie odbywa się bez przeszkód, łatwo i równomiernie. Dzieje się to jeszcze szybciej, gdy ciśnienie osmotyczne połkniętego przez nas płynu jest niższe od ciśnienia osmotycznego krwi - przenikanie następuje błyskawicznie, na zasadzie zassania. Gorzej, gdy sytuacja jest odwrotna i ilość składników rozpuszczonych w napoju przewyższa stężenie krwi. Wtedy napój wchłania się wolno.

Ważne

Ważne

1 proc. wody utraconej podczas wysiłku, kiedy się bardziej pocimy, pociąga za sobą utratę 10 proc. zdolności wysiłkowych. W czasie intensywnego treningu człowiek może stracić w ciągu godziny 1-1,5 litra wody, czyli ok. 2 proc. masy ciała. To powoduje obniżenie wydolności organizmu nawet o 20 proc. Po utracie 4 proc. wody następuje całkowita utrata sił.

Trzy stopnie wchłaniania płynów

Płyny wchłaniają się różnie, w zależności od stężenia zawartych w nich składników.

  • Najszybciej - wody słabo- i średnio zmineralizowane, zaparzone z nich herbatki ziołowe, rozcieńczone soki owocowe i warzywne. To tzw. płyny hipotoniczne, inaczej hipoosmotyczne (czasem takie określenia znajdujemy na etykietach “płynów funkcjonalnych”) o najmniejszym stężeniu składników.
  • Powoli - gęste soki owocowe i warzywne oraz napoje mocno słodzone, aromatyzowane lub barwione, w tym napoje energetyzujące. To tzw. płyny hipertoniczne, inaczej hiperosmotyczne - charakteryzujące się wyższym stężeniem składników mineralnych niż to, które mamy w organizmie. Z tego powodu osmoza przebiega wolniej. 
    Picie energetyzerów oraz słodkich soków nie jest więc dobrym sposobem na szybkie nawodnienie organizmu. Normalnie nie ma to znaczenia, jednak u osób czynnie uprawiających sport to spowolnienie wchłaniania płynu może być groźne.
  • Optymalnie - specjalne płyny izotoniczne (izoosmotyczne), których skład jest zrównoważony, a stężenie identyczne jak płynów ustrojowych. Picie takiego napoju nie zakłóca równowagi wodno-elektrolitycznej organizmu, ułatwia równomierne nawodnienie. Pijąc napoje izotoniczne, usprawniamy wchłanianie wody razem z potrzebnymi składnikami. Jest to najbardziej pożądane w czasie obfitego pocenia się, czyli utraty elektrolitów.

Na następnej stronie >>Różnice między napojami izotonicznymi a energetyzującymi<<

Kiedy pić napoje izotoniczne

Są szczególnie zalecane w trakcie długotrwałego wysiłku fizycznego. Pozwalają łatwo nawodnić organizm. Zawierają odpowiednią kombinację składników mineralnych (które regulują gospodarkę wodno-elektrolitową oraz pracę mięśni) i węglowodanów. Skutecznie uzupełniają tracone z potem elektrolity, których niedobory mogą prowadzić do skurczów mięśni. Zapewniają utrzymywanie stałego poziomu glukozy we krwi i ciągłe uzupełnianie energii traconej podczas wysiłku, co opóźnia wystąpienie objawów zmęczenia. Producenci często dodają do nich witaminy, np. z grupy B, które biorą udział w procesach uwalniania energii. Napoje izotoniczne na pewno warto pić w gorączce, w tropikach, przy dużej wilgotności powietrza, w każdej sytuacji, gdy się obficie pocimy i grozi nam odwodnienie.

Działanie napojów izotonicznych:

  • skutecznie gaszą pragnienie,
  • nawadniają - zapobiegają odwodnieniu,
  • uzupełniają deficyt elektrolitów,
  • dają poczucie świeżości,
  • dają natychmiastowy przypływ energii, siły i wytrzymałości,
  • zapobiegają wyczerpaniu organizmu.

Różnica między napojami izotonicznymi a energetyzującymi

Napoje energetyzujące różnią się zasadniczo od izotonicznych. W chwili zmęczenia - fizycznego i psychicznego, mają pomóc szybko zmobilizować organizm do jeszcze większego wysiłku. To typowe “dopalacze”. Pobudzają ośrodkowy układ nerwowy, usprawniają przemiany energetyczne w tkankach, co na krótko pobudza organizm do intensywniejszego działania. Zwalczają objawy zmęczenia, poprawiają koncentrację. Mogą uratować przed wyczerpaniem np. turystę w górach, na wycieczce rowerowej. Bywają określane jako “disco-drinks”, bo pozwalają studentom pójść rano na zajęcia po całonocnej zabawie. Modne jest ich podawanie z alkoholem, który - uwaga - w takim towarzystwie bardziej uderza do głowy. Z reguły są hipertoniczne, czyli o dużym stężeniu składników. A wysokie ciśnienie osmotyczne opóźnia ich wchłanianie. Na pewno nie nadają się do zaspokajania pragnienia. Przy dużym wysiłku wręcz zaleca się rozcieńczanie ich wodą, ponieważ zawarta w nich kofeina odwadnia, a np. maratończyk na ostatnich kilometrach potrzebuje zarówno “kopa” energetycznego, jak i nawilżenia. Często są sprzedawane w postaci koncentratu, z którego przygotowuje się napój. Nie wolno przekraczać jego maksymalnej dawki w ciągu dnia.

Składniki napojów energetycznych

To “skondensowane paliwo”. Znajduje się w nich kofeina lub zawierający ją wyciąg z guarany. Stymuluje ona wydzielanie adrenaliny (hormonu walki) i noradrenaliny. W ich składzie są też tauryna i L-karnityna (aminokwasy ułatwiające wykorzystanie energii) oraz łatwo wchłanialne węglowodany proste o dużej kaloryczności (glukoza, fruktoza lub sacharoza). Zawierają także minerały i syntetyczne witaminy, ale też szkodliwe konserwanty (np. sorbinian potasu i benzoesan sodu), sztuczne barwniki i aromaty, emulsje smakowo-zapachowe, słodziki, dwutlenek węgla.

Działanie napojów energetyzujących

  • usuwają zmęczenie,
  • zapewniają pełną mobilizację.

Ostrożnie z napojami energetyzującymi

Producenci o tym nie wspominają, ale po napoje energetyzujące nie należy sięgać bez zastanowienia i zbyt często. Stosujmy je naprawdę w wyjątkowych sytuacjach. Pobudzenie umysłowe, które powodują, zawdzięczamy rozszerzającej naczynia krwionośne kofeinie. Może lepiej wypić kawę czy zieloną herbatę? Napój naturalny, smaczniejszy, no i tańszy. Czasem na etykiecie czytamy: “napój energetyzujący”, ale ze składu wynika, że jego głównym zadaniem jest nawodnienie organizmu. To też dodaje energii, lecz nie pozwala zaliczyć produktu do tej samej grupy co napoje z kofeiną.

Mechanizm pragnienia

Gdy się obficie pocimy, zagęszczają się płyny ustrojowe i rośnie ciśnienie osmotyczne krwi. Organizm włącza wazopresynę - hormon, który daje nerkom sygnał “stop, oszczędzamy wodę”. Wtedy odczuwamy pragnienie i trzeba uzupełnić płyny, gdyż organizm zatruwa się szkodliwymi produktami przemiany materii (nerki nie funkcjonują, a to nasza pralka, która nie może pracować bez wody).

Strategia picia podczas treningu

Lepiej zapobiegać powstaniu pragnienia niż zaspokajać je wtedy, gdy już je poczujemy. Zawsze pijmy, zanim poczujemy pragnienie, bo ono już oznacza odwodnienie. Chroni to przed obniżeniem się poziomu elektrolitów we krwi, a przez to przed spadkiem naszej wydolności. Utrata kilograma wagi ciała w wyniku aktywności fizycznej oznacza wypocenie litra płynów. Trzeba je proporcjonalnie i systematycznie uzupełniać - pijąc w trakcie treningu.

Nie wolno jednak pochłaniać na raz zbyt dużej ilości płynu, bo nie będzie on przyjęty przez przewód pokarmowy (zostanie od razu wydalony). Ilość zależy od indywidualnego zapotrzebowania (każdy poci się inaczej), intensywności i czasu treningu oraz temperatury i wilgotności otoczenia. Pocąc się bardzo intensywnie, powinniśmy przyjmować ok. 0,5 l napojów na godzinę. Pijmy często, małymi łykami - najwyżej szklankę na raz, zatrzymujmy płyn w ustach (tu jest też wchłaniany).

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia: Purestock

Aktualizacja: 09.06.2016

Komentarze (1 - 5 z 5)
okoń, 07.06.2015 13.23
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
To co ludzie na wsi są inni żeby od razu oceniać że nie wie co to izotonik to od razu ze wsi gratuluje ograniczonego myślenia!!!
 
Emma123, 30.11.2014 22.16
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
mi nie smakują za bardzo napoje izotoniczne(Powerade, Oshee czy inne), po wysiłku fizycznym staram się pić wodę, czasem rozpuszczam w niej Orsalit - środek nawadniający, który zawiera elektrolity, dla sportowców i osób aktywnych fizycznie ważne jest żeby uzupełniać elektrolity po treningu
 
JaToJa, 07.07.2014 23.09
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Ty na wsi żyjesz? :) Oshee na przykład. Od kilku lat już na rynku i sie ladnie sprzedaje.
 
Ma, 20.08.2010 18.23
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
A jakie są napoje izotoniczne na rynku?
 
sddc, 30.04.2009 01.36
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
istotne i przydatne informacje..
 
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Zatrzymanie wody w organizmie: skuteczne sposoby na pozbycie się nadmiaru wody Zatrzymanie wody w organizmie: skuteczne sposoby na pozbycie się nadmiaru wody

Z dnia na dzień twoja waga wzrosła o dwa kilogramy, czujesz się zmęczona i opuchnięta, a wokół...

więcej

48422

Kreatyna - dawkowanie, efekty i skutki uboczne stosowania suplementu Kreatyna - dawkowanie, efekty i skutki uboczne stosowania suplementu

Kreatyna uważana jest obecnie za jeden z najsilniej działających suplementów diety na masę. Uchodzi...

więcej

41185

Co jeść przed i po treningu? Co jeść, by trening był bardziej efektywny? Co jeść przed i po treningu? Co jeść, by trening był bardziej efektywny?

Co jeść przed i po treningu? Przed intensywnym wysiłkiem fizycznym postaw na produkty o niskim...

więcej

39047

Dieta na szczupłe nogi: co jeść, żeby odchudzić uda i łydki? Dieta na szczupłe nogi: co jeść, żeby odchudzić uda i łydki?

Dieta pozwalająca zrzucić nadmiar tkanki tłuszczowej z nóg tak naprawdę nie istnieje, ponieważ nie...

więcej

36114

Eksperci

Bardzo cieszę się, że poruszyłaś ten temat. Są 3 sposoby na podniesienie piersi, które najlepiej stosować jednocześnie: 1) zadbanie o jędrność skóry poprzez nawilżenie od środka i od zewnątrz, 2)...

Weganie są narażeni na niższą podaż składników odżywczych, takich jak: kwasy omega-3, witamina D, cynk, żelazo, wapń, witamina B12 czy białko. Przykładowo badanie EPIC Oxford potwierdza, że ryzyko...

Trening siłowy dla nastolatków ma na celu przede wszystkim poprawę sprawności oraz zapobieganie urazom. W młodym wieku poziomy hormonów androgennych są jeszcze dość niskie, dlatego wielkość mięśni...

Forum
data

Grudzień 05, 2016

Planujemy właśnie kupno domu, tzn wybudowanie domu i chciałabym, żeby w projekcie został umieszczony jeden dodatkowy pokój, który będzie naszą domową siłownią. Wiadomo jak to jest z chodzeniem do klubu fitness, szczególnie zimą. Teraz domy nowoczesne są przestrzenne więc myślę, że nie...

data

Grudzień 04, 2016

"Testowałam juz kilka tych rzekomych "spalaczy tłuszczu" i musze powiedzieć, że nie daja one rezultatów. teraz używam tylko naturalnych suplementow diety, nie żeby "spaliły tłuszcz", tylko zeby wzmocnić swój organizm (stosuje np gorzknik kanadyjski z hepatica). No i w koncu są dobre...

data

Grudzień 02, 2016

w internecie mnostwo info na ten temat. to taki cykl cwiczen ktory robi się codziennie - te same cwiczenia tylko z dnia na dzien coraz wiecej powtorzen. ja robilam kiedys przez okolo miesiac i troche wzmocnilo to brzuch ale bardzo obciąża kręgosłup i dodatkowo mi coś w biodrze zaczeło...

data

Listopad 21, 2016

Niestety nie zawsze pomogą suplementy. Jeśli kontuzja nie jest poważna to oczywiście że nie ma sensu się rehabilitować, tylko pytanie kiedy ona nie jest poważna, no bo niestety takie kwiatki często wychodzą z czasem. Na początku się jakoś to zaleczy, mniej boli a potem wystarczy źle...

Aktywna społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.