NAPOJE izotoniczne i energetyzujące, czyli napoje funkcjonalne

Konsultant: dr inż. Wojciech Kolanowski, Zakład Analizy i Oceny Jakości Żywienia, SGGW
5 komentarze
Autor: Katarzyna Szroeder-Dowjat

Rynek zalewają napoje izotoniczne i energetyczne, czyli opracowane naukowo tzw. napoje funkcjonalne. Są drogie i landrynkowe w smaku, ale ich picie należy do dobrego tonu. Czy picie napojów izotonicznych ze sklepu ma rzeczywiście sens?

Wodę tracimy nieustannie, nie tylko razem z moczem i pocąc się, ale także oddychając (400 ml). W upały, przy dużej wilgotności powietrza, podczas intensywnego wysiłku więcej jej wydalamy przez skórę. Ale pot to nie tylko woda. Jest słony, ponieważ zawiera sole mineralne w postaci elektrolitowej (jony potasowe, sodowe, chlorkowe, wapniowe, magnezowe). Biorą one udział w wielu ważnych procesach fizjologicznych, m.in. w przewodzeniu sygnałów nerwowych i skurczach mięśni, w tym mięśnia sercowego. Nadmierna utrata wody i elektrolitów może być groźna - przejawia się gwałtownym spadkiem wydolności fizycznej i narastającym znużeniem; może prowadzić do zasłabnięcia i utraty przytomności.

Napoje izotoniczne stworzone z myślą o sportowcach

Aby uzupełnić tracone z potem składniki, potrzebujemy więc wody z optymalną zawartością soli mineralnych. Optymalną, czyli o takim stężeniu składników, jakie mają płyny ustrojowe. Wbrew pozorom nie powinna to być woda wysoko zmineralizowana! Trenerzy ostrzegają przed piciem wysoko zmineralizowanej wody w trakcie treningów czy zawodów. Można ją pić dopiero po nich. Inaczej będzie chlupała w żołądku lub spowoduje kolkę. Dzieje się tak, ponieważ duże stężenie minerałów przeszkadza we wchłanianiu wody. Właśnie z myślą o szczególnych potrzebach sportowców zostały stworzone napoje izotoniczne. Ich nazwa pochodzi od słowa izotonia oznaczającego wyrównanie ciśnień.

Tajemnicze zjawisko osmozy

Płyny i wszystkie pokarmy wchłaniają się przede wszystkim w jelicie cienkim i częściowo w grubym. Jelito jest długą rurą wyścieloną błoną pokrytą wypustkami (kosmkami), które zwiększają jego powierzchnię. Dzięki temu naczynia krwionośne, gęsto oplatające jelito, mogą szybciej przechwytywać jego zawartość. Odbywa się to na zasadzie przenikania, czyli osmozy (przemieszczania się płynów przez półprzepuszczalną błonę komórkową).

Na skutek wytwarzającego się ciśnienia osmotycznego elektrolity (i wszystkie rozpuszczone składniki odżywcze) wędrują z jelita do krwi i z nią docierają do wszystkich komórek organizmu. Jeśli stężenie składników napoju jest równe stężeniu krwi, wówczas ciśnienie osmotyczne jest wyrównane (izotonia), a wchłanianie odbywa się bez przeszkód, łatwo i równomiernie. Dzieje się to jeszcze szybciej, gdy ciśnienie osmotyczne połkniętego przez nas płynu jest niższe od ciśnienia osmotycznego krwi - przenikanie następuje błyskawicznie, na zasadzie zassania. Gorzej, gdy sytuacja jest odwrotna i ilość składników rozpuszczonych w napoju przewyższa stężenie krwi. Wtedy napój wchłania się wolno.

Ważne

Ważne

1 proc. wody utraconej podczas wysiłku, kiedy się bardziej pocimy, pociąga za sobą utratę 10 proc. zdolności wysiłkowych. W czasie intensywnego treningu człowiek może stracić w ciągu godziny 1-1,5 litra wody, czyli ok. 2 proc. masy ciała. To powoduje obniżenie wydolności organizmu nawet o 20 proc. Po utracie 4 proc. wody następuje całkowita utrata sił.

Trzy stopnie wchłaniania płynów

Płyny wchłaniają się różnie, w zależności od stężenia zawartych w nich składników.

  • Najszybciej - wody słabo- i średnio zmineralizowane, zaparzone z nich herbatki ziołowe, rozcieńczone soki owocowe i warzywne. To tzw. płyny hipotoniczne, inaczej hipoosmotyczne (czasem takie określenia znajdujemy na etykietach “płynów funkcjonalnych”) o najmniejszym stężeniu składników.
  • Powoli - gęste soki owocowe i warzywne oraz napoje mocno słodzone, aromatyzowane lub barwione, w tym napoje energetyzujące. To tzw. płyny hipertoniczne, inaczej hiperosmotyczne - charakteryzujące się wyższym stężeniem składników mineralnych niż to, które mamy w organizmie. Z tego powodu osmoza przebiega wolniej. 
    Picie energetyzerów oraz słodkich soków nie jest więc dobrym sposobem na szybkie nawodnienie organizmu. Normalnie nie ma to znaczenia, jednak u osób czynnie uprawiających sport to spowolnienie wchłaniania płynu może być groźne.
  • Optymalnie - specjalne płyny izotoniczne (izoosmotyczne), których skład jest zrównoważony, a stężenie identyczne jak płynów ustrojowych. Picie takiego napoju nie zakłóca równowagi wodno-elektrolitycznej organizmu, ułatwia równomierne nawodnienie. Pijąc napoje izotoniczne, usprawniamy wchłanianie wody razem z potrzebnymi składnikami. Jest to najbardziej pożądane w czasie obfitego pocenia się, czyli utraty elektrolitów.

Na następnej stronie >>Różnice między napojami izotonicznymi a energetyzującymi<<

Kiedy pić napoje izotoniczne

Są szczególnie zalecane w trakcie długotrwałego wysiłku fizycznego. Pozwalają łatwo nawodnić organizm. Zawierają odpowiednią kombinację składników mineralnych (które regulują gospodarkę wodno-elektrolitową oraz pracę mięśni) i węglowodanów. Skutecznie uzupełniają tracone z potem elektrolity, których niedobory mogą prowadzić do skurczów mięśni. Zapewniają utrzymywanie stałego poziomu glukozy we krwi i ciągłe uzupełnianie energii traconej podczas wysiłku, co opóźnia wystąpienie objawów zmęczenia. Producenci często dodają do nich witaminy, np. z grupy B, które biorą udział w procesach uwalniania energii. Napoje izotoniczne na pewno warto pić w gorączce, w tropikach, przy dużej wilgotności powietrza, w każdej sytuacji, gdy się obficie pocimy i grozi nam odwodnienie.

Działanie napojów izotonicznych:

  • skutecznie gaszą pragnienie,
  • nawadniają - zapobiegają odwodnieniu,
  • uzupełniają deficyt elektrolitów,
  • dają poczucie świeżości,
  • dają natychmiastowy przypływ energii, siły i wytrzymałości,
  • zapobiegają wyczerpaniu organizmu.

Różnica między napojami izotonicznymi a energetyzującymi

Napoje energetyzujące różnią się zasadniczo od izotonicznych. W chwili zmęczenia - fizycznego i psychicznego, mają pomóc szybko zmobilizować organizm do jeszcze większego wysiłku. To typowe “dopalacze”. Pobudzają ośrodkowy układ nerwowy, usprawniają przemiany energetyczne w tkankach, co na krótko pobudza organizm do intensywniejszego działania. Zwalczają objawy zmęczenia, poprawiają koncentrację. Mogą uratować przed wyczerpaniem np. turystę w górach, na wycieczce rowerowej. Bywają określane jako “disco-drinks”, bo pozwalają studentom pójść rano na zajęcia po całonocnej zabawie. Modne jest ich podawanie z alkoholem, który - uwaga - w takim towarzystwie bardziej uderza do głowy. Z reguły są hipertoniczne, czyli o dużym stężeniu składników. A wysokie ciśnienie osmotyczne opóźnia ich wchłanianie. Na pewno nie nadają się do zaspokajania pragnienia. Przy dużym wysiłku wręcz zaleca się rozcieńczanie ich wodą, ponieważ zawarta w nich kofeina odwadnia, a np. maratończyk na ostatnich kilometrach potrzebuje zarówno “kopa” energetycznego, jak i nawilżenia. Często są sprzedawane w postaci koncentratu, z którego przygotowuje się napój. Nie wolno przekraczać jego maksymalnej dawki w ciągu dnia.

Składniki napojów energetycznych

To “skondensowane paliwo”. Znajduje się w nich kofeina lub zawierający ją wyciąg z guarany. Stymuluje ona wydzielanie adrenaliny (hormonu walki) i noradrenaliny. W ich składzie są też tauryna i L-karnityna (aminokwasy ułatwiające wykorzystanie energii) oraz łatwo wchłanialne węglowodany proste o dużej kaloryczności (glukoza, fruktoza lub sacharoza). Zawierają także minerały i syntetyczne witaminy, ale też szkodliwe konserwanty (np. sorbinian potasu i benzoesan sodu), sztuczne barwniki i aromaty, emulsje smakowo-zapachowe, słodziki, dwutlenek węgla.

Działanie napojów energetyzujących

  • usuwają zmęczenie,
  • zapewniają pełną mobilizację.

Ostrożnie z napojami energetyzującymi

Producenci o tym nie wspominają, ale po napoje energetyzujące nie należy sięgać bez zastanowienia i zbyt często. Stosujmy je naprawdę w wyjątkowych sytuacjach. Pobudzenie umysłowe, które powodują, zawdzięczamy rozszerzającej naczynia krwionośne kofeinie. Może lepiej wypić kawę czy zieloną herbatę? Napój naturalny, smaczniejszy, no i tańszy. Czasem na etykiecie czytamy: “napój energetyzujący”, ale ze składu wynika, że jego głównym zadaniem jest nawodnienie organizmu. To też dodaje energii, lecz nie pozwala zaliczyć produktu do tej samej grupy co napoje z kofeiną.

Mechanizm pragnienia

Gdy się obficie pocimy, zagęszczają się płyny ustrojowe i rośnie ciśnienie osmotyczne krwi. Organizm włącza wazopresynę - hormon, który daje nerkom sygnał “stop, oszczędzamy wodę”. Wtedy odczuwamy pragnienie i trzeba uzupełnić płyny, gdyż organizm zatruwa się szkodliwymi produktami przemiany materii (nerki nie funkcjonują, a to nasza pralka, która nie może pracować bez wody).

Strategia picia podczas treningu

Lepiej zapobiegać powstaniu pragnienia niż zaspokajać je wtedy, gdy już je poczujemy. Zawsze pijmy, zanim poczujemy pragnienie, bo ono już oznacza odwodnienie. Chroni to przed obniżeniem się poziomu elektrolitów we krwi, a przez to przed spadkiem naszej wydolności. Utrata kilograma wagi ciała w wyniku aktywności fizycznej oznacza wypocenie litra płynów. Trzeba je proporcjonalnie i systematycznie uzupełniać - pijąc w trakcie treningu.

Nie wolno jednak pochłaniać na raz zbyt dużej ilości płynu, bo nie będzie on przyjęty przez przewód pokarmowy (zostanie od razu wydalony). Ilość zależy od indywidualnego zapotrzebowania (każdy poci się inaczej), intensywności i czasu treningu oraz temperatury i wilgotności otoczenia. Pocąc się bardzo intensywnie, powinniśmy przyjmować ok. 0,5 l napojów na godzinę. Pijmy często, małymi łykami - najwyżej szklankę na raz, zatrzymujmy płyn w ustach (tu jest też wchłaniany).

Czytaj również: Odżywki przedtreningowe - jakie mają składniki, na czym polega ich działanie, czy są zdrowe?

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia: Purestock

Aktualizacja: 21.03.2017

Komentarze (1 - 5 z 5)
okoń, 07.06.2015 13.23
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
To co ludzie na wsi są inni żeby od razu oceniać że nie wie co to izotonik to od razu ze wsi gratuluje ograniczonego myślenia!!!
 
Emma123, 30.11.2014 22.16
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
mi nie smakują za bardzo napoje izotoniczne(Powerade, Oshee czy inne), po wysiłku fizycznym staram się pić wodę, czasem rozpuszczam w niej Orsalit - środek nawadniający, który zawiera elektrolity, dla sportowców i osób aktywnych fizycznie ważne jest żeby uzupełniać elektrolity po treningu
 
JaToJa, 07.07.2014 23.09
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Ty na wsi żyjesz? :) Oshee na przykład. Od kilku lat już na rynku i sie ladnie sprzedaje.
 
Ma, 20.08.2010 18.23
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
A jakie są napoje izotoniczne na rynku?
 
sddc, 30.04.2009 01.36
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
istotne i przydatne informacje..
 
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Zatrzymanie wody w organizmie: skuteczne sposoby na pozbycie się nadmiaru wody Zatrzymanie wody w organizmie: skuteczne sposoby na pozbycie się nadmiaru wody

Z dnia na dzień twoja waga wzrosła o dwa kilogramy, czujesz się zmęczona i opuchnięta, a wokół...

więcej

197

Kreatyna - dawkowanie, efekty i skutki uboczne stosowania suplementu Kreatyna - dawkowanie, efekty i skutki uboczne stosowania suplementu

Kreatyna uważana jest obecnie za jeden z najsilniej działających suplementów diety na masę....

więcej

182

Kwas alfa-liponowy (ALA): działanie, dawkowanie, skutki uboczne Kwas alfa-liponowy (ALA): działanie, dawkowanie, skutki uboczne

Kwas alfa-liponowy (ALA) to suplement mający działanie podobne do witamin, jednak w przeciwieństwie...

więcej

181

Dieta na szczupłe nogi: co jeść, żeby odchudzić uda i łydki? Dieta na szczupłe nogi: co jeść, żeby odchudzić uda i łydki?

Dieta pozwalająca zrzucić nadmiar tkanki tłuszczowej z nóg tak naprawdę nie istnieje, ponieważ nie...

więcej

174

Eksperci

Spalenie 1 kg tkanki tłuszczowej to wydatek energetyczny około 7 000 kcal. Aby spalanie było bezpieczne i przyniosło właściwy skutek, należy zmniejszyć ilość spożywanych kalorii o 10-15% lub dodać...

Odchudzanie jest złożonym procesem, bezpośrednio związanym z naszym metabolizmem. Gdy na własną rękę zmniejszamy ilość dostarczanej energii z pożywienia i/lub zwiększamy wydatek energetyczny...

Konsekwencja w działaniu i motywacja to podstawa sukcesu w odchudzaniu. Widać, że Tobie tego nie brakuje, tak trzymaj. Jesteś osobą młodą, czeka Ciebie jeszcze długa droga w poznawaniu swojego ciała...

Forum
data

Kwiecień 24, 2017

Ja jestem bardzo zadowolona z efektu jaki udało mi się uzyskać po zastosowaniu Largoamss. W końcu mam porządnie wyrobiony sześciopak

data

Kwiecień 22, 2017

Z tą motywacją to jest różnie. Ja jak zauważę jakieś efekty dotychczasowych treningów to mam tak, że myślę sobie "a ostatnie 2 tyg. pobiegałam więc jak dziś nie pójdę to nic się nie stanie". Ten jeden dzień się przeciąga na dwa, trzy i po efektach... Ciężko utrzymać systematyczność przez...

data

Kwiecień 14, 2017

W tym roku albo morze, albo góry, ewentualnie jak damy radę to Włochy:)

data

Kwiecień 09, 2017

Jeśli chodzi o bieganie to ja bardzo lubię bloga wybieganie.pl: wybieganie.pl. Super jest tam wszystko opisane co i jak, bardzo fajnei tez napisane, także bardzo polecam żebyście się zapoznali ;)

Aktywna społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.